Oluşturmacılık (Constructivism), eğitim verilene konu hakkında kendi anlayışını ortaya koyarak, konuyu derinleştiren geliştirme metodudur. Öğretmenin amacı örtmek değil, eğitirken konuyu açmaktır. Rusya'da 1914 ve sonrasında sanat ve mimaride saf sanattan yana olan oluşturmacılık akımı, önce Vladimir Tatlin ve daha sonra Antoine Pevsner ve Naum Gabo gibi oluşturmacılar tarafından kuruldu.
Piaget ise çocukların ruhsal gelişimiyle ilgileniyordu. O'nun oluşturmacılığı öğrenmemin temeli keşfetmektir, gelecekte üretme ve yaratma becerisine sahip bireyler yetiştirilmek isteniyorsa, keşfetmeye gereken önem verilmelidir. (Piaget, To Understand is to Invent, 1973)

Eskinin kalıplaşmış, ezberci eğitim anlayışının pabucunu dama atan Çoklu Zeka Kuramı (Multiple Intelligence-MI Theory), 1983 yılında ilk defa Prof. Hovard Gardner tarafından tanımlandı. Prof. Gardner, kuramı "Frames Of Mind" adlı kitabında ayrıntılı olarak yazmıştı. Bütün dünyada Çoklu Zeka Kuramı'nı literatüre kazandıran Gardner, aslında insan beyni, algılama sistemleri üzerinde çalışmalar yapıyordu. Gardner'e göre insan beynindeki farklı bölümler geliştirilebilirdi. Gardner, hasar görmüş insan beyinleri üzerinde de bir dizi Áalışma yapmıştı. Harvard'lı Prof. Gardner, bu çalışmalarıyla dünyada bir çığır açan bilim adamı olarak görsel sanatların yegane sanat dalı olan karikatürü de okullarda Çoklu Zeka Kuramı'nın içinde öğreti ve algılama olarak, sosyal aktivite çalışmaları içinde yeri olduğunu bize göstermiş oldu.

Bu iki kuram son yıllarda eğitim alanında sıklıkla yer alınca geçtiğimiz yıllarda bizim Milli Eğitim Bakanlığı ilgili birimi çeşitli komisyonlar kurarak konuyu inceletti. Köklü değişiklik isteyen eğitim ve öğretim sistemi çıkış arıyordu. AB kriterleri tartışılırken, birçok konuda çalışmalar derinlemesine inmişken değişiklikler incelendi. Aslında geç kalınmıştı, özel okullar yurt dışından uzmanlar getirdiler, konu eğitmenlere seminerlerle tanıtıldı. Bazı özel okullar ellerindeki imkanları kullanarak sınıfları kurmuşlardı bile. Okul öncesi ve diğer sınıflar seviyelerinde akademik sistem içinde sosyal aktivite dersleri adı altında başlayan bu çalışmalar sene içinde gerçekleştikçe biz okullarda eğitim verenler bunları yıllar öncesinden bilmeden yapmışız demekten kendimizi alamadık.

Bizim konumuz bu iki kuramda olumlu bir şekilde yer bulan karikatür üzerine olacaktır. Karikatür nasıl çizilir, ne işe yarar, öğrenciye ve eğitime katkısı nasıl olur? Karikatür öğretilebilir mi, ya da eğitim verilene ne faydası olur? Bu gibi benzer sorulara cevap ararken Türkiye'de okullarda bu işi öğretmeye çalışanların tek amacı olabilirdi.
Bu soruların içinde karikatür çizeri yetiştirmek gibi bir amaç yoktur. Karikatür sadece öğrencinin düşünce gücüne güç katacak kıvamda olması yeterlidir. Bakanlık karikatürü Türkçe derleri içinde anlama ve anlatım, değerlendirme şeklinde müfredata geçtiğimiz seneden itibaren yerleştirdi. Türkçe öğretmeleri kitaplarda yer alan karikatürlerin dışında bulabildikleri çizgileri konuyu zenginleştirmek adına öğrencilere sunmaları doğaldı. Diğer taraftan Bakanlık, Resim ve Sanat-Tasarım öğretmenlerinin karikatürü işlenecek konulara dahil etmeleri tavsiyesiyle eğitilmeleri konusundan başkaca bir girişimde bulunmadı. Ya da bu girişimler pilot bölge seçilen iller ile sınırlı kaldı. Bulunduğu bölgede karikatür çizeri tanıyan ya da biz çizerlere internet yoluyla ulaşabilen istekli olan öğretmenlere ve okul idarecilerine teknik yardımlar yapılıyor.
1 Eylül 2005 tarihinde 1. baskısı yapılan "Karikatür Nasıl Çizilir?" adlı kitabım basıldıktan sonra tahminimden çok fazla ilgi gördü. Bu kitap şu anda geiştirilmiş olarak 3. baskıya hazırdır. Kitabın yayınlandığı geçtiğimiz sene Hürriyet Gösteri Dergisi konuyu Kasım sayısında "Yeni eğitim sisteminde karikatürün yeri" adı altında dosya konusu olarak yayınladı. Konunun uzmanlarına 3 soru soruluyordu: 1- Karikatür ve eğitim konusunda ne düşünüyorsunuz? 2- Milli Eğitim Bakanlığı bu yıl ilköğretim 3. 4. 5. sınıflarda Türkçe dersi programlarına karikatürü araç olarak koymayı düşünüyor. Bunun eğitim sistemine katkıları ne olabilir? 3- Sizce karikatürün eğitimde farklı kullanım biçimleri neler olabilir? Bunların işlevleri konusunda ne düşünüyorsunuz? 14 sayfalık dosya konusuna karikatür konusunda bilgisine başvurulanlar aydınlatıcı cevaplar verdiler.
Tarafımdan yazılan kısa yazıda, Çoklu zeka ve Oluşturmacılık kuramlarını iç içe koymuştum.
Bunları halen ayrılmaz, bir bütünün parçaları olarak algılarım. Yazımım sonunda 2005 yılında derslere ilk kez "Karikatür Nasıl Çizilir?" adlı kitabımla gireceğimi yazmıştım. Bu kitabı karikatür içinde bir araç olarak gördüğümü, yazımın sonunu 'Bu seneki eğitim yılı sonunda sonucu ben de merak ediyorum' diye bitirmiştim. Okullarda öğrencilerle kitabı ilk dönem bitirmeyi planladık. Plan tam işledi, kitap ilk dönem

çalışıldı. Kitap öğrencilere (1. Yarı Yıl) tatil kitabı olarak hediye edildi.

Bakanlık okullara konunun ayrıntısını öğretmen kitaplarıyla yolladı. Basılan ders kitaplarına bazı karikatürler konmuştu. (Bu çizerlerden basım için izin alınmadan, telif bedeli ödenmeden) Karikatürler az sayıda ve kötü baskı nedeniyle tam net izlenemiyordu. Bu karikatürlerin çoğunluğu çevre konularından seçilmişti.

Geçen bu süre içinde öğretmelerle görüştüğümüzde ve öğrencileri izlediğimizde karikatür adına ortaya Áıkanları maddeler halinde sıralayabiliriz:

1- Karikatür, henüz okuma-yazma bilmeyen öğrenciler olan Anasınıfı öğrencilerine de faydalıdır.
2- Karikatür, aynı okulda farklı sınıflarda eğitim alan öğrenciler için faydalıdır. Farklı yaş gruplarının çalışması aynı sınıfta rahatlıkla yapılabilir.
3- Karikatür, öğrenciye tartışma fırsatı verir ve motivasyon kazandırır.
4- Karikatür, fen derslerinde özellikle deneylerde çizgisel anlatım ve çözümlerde kullanılabilir.
5- Karikatür, öğrencide mantığı geliştirir, doğru sorgulamayı öğretir. Dahası, kavrama ve algılamayı pekiştirir.
6- Karikatür, öğrenci için sıkıntı veren dersleri neşeli hale getirir.
7- Karikatür, yer aldığı kitapları tek düzelikten kurtarır ve görsel zenginlik kazandırır.
8- Karikatür, okulda kulüp faaliyetleri içinde yer aldığında: Öğrenci düşüncesini kendi çizgisiyle anlattığından, kendine ait bir eser yarattığının farkında varır. Öğrenci, okuldaki sosyal aktivitelere de bireysel veya grup olarak katılım sağlamış olur.
9- Karikatür, okulda kol veya kulüp olarak haftada iki ders saati yer aldığında öğrenciye, Sözel-Dilsel, Mantıksal-Matematiksel, Kişiler arası- Sosyal, Kişisel-İçsel, Doğacı-Var oluşçu farklılıklar geliştirir.
10- Karikatür, çizen öğrenciler okul duvar gazetesi, bülten veya yıllıklarına çizgileriyle katkı sağlarlar.

1996 yılından bu yana bazı okullarda her sene 10-12 öğrenciyle Karikatür Kulüp çalışması yapıyoruz. İlk yıllarda Cumartesi günleri öğrencilerle öğleden sonraları buluşuyorduk. Her buluşmamızda öğrencilere yeni bir konu veriliyordu. Bir haftanın öncesindeki konu hafta sonuna kadar düşünülmüş ve konunun eskizleri ortaya çıktığı andan itibaren bütün öğrencilerde bir iştah, bir hevesle çizimler yapılıyordu. Sonraki yıllarda okul içinde Sosyal Aktivite Dersleri içine karikatür de dahil edilmiş oldu.
Bu sene 12 yıldır kulüp çalışması yaptığımız okullarda önemli gün ve haftalarda sürekli sergiler açtık. Defalarca okullar arası karikatür yarışması düzenledik. Karikatür çizen öğrenciler ülke içinde ve dışındaki yarışmalardan ödüllendirildiler.

2. Dubai Uluslar arası Karikatür Forumu'na 19 ülkeden çizer davet edilmişti. Dubai'deki karikatür Forumu'na gelen Arap sanatçılar oradaki büyük olanaklarla atölyelerini kurmuşlar, öğrencilerle güzel işler çıkartmaya başlamışlardı. Bunu izleme olanağı bulduğumdan itibaren kendi kendime, 'neden olmasın?' demiştim.

Karikatür, Oluşturmacılık ve Çoklu Zeka Kuramının neresinde? Sorusuna cevap ararken. Bunun sadece okulların içinde olamayacağını düşündüm. Çünkü, okullardaki eğitim öğrenciyi sıkıyor, bazen canından bezdiriyordu. Karikatür Eğitimi'ni atölye çalışması olarak okul dışında da hafta sonu faaliyeti olarak verilebilir miydi?
İstanbul-Kadıköy'de açılan atölye, 13 Temmuz 2006'dan bu yana hizmet veriyor, kütüphane rafları sürekli kitaplarla doluyor. Fazla kitapları yazıştığımız amatör çizerlere ve okullara yolluyoruz.
Okullarından izinle randevu alıp gelen eğitimciler ve öğrenciler kütüphaneden yararlanıyorlar.

Belli günlerde atölyede ve gidebildiğimiz okullarda sorulara cevap verme gayreti içine girmiş oldukÖ 20 dakikalık bir sürede PowerPoint sunum CD çalışmamız hazırlandı, sonuçlar gayet iyi "Karikatür, Oluşturmacılık ve Çoklu Zeka Kuramının neresinde? Her yerinde"

Kamil Yavuz -Karikatür Eğitmeni (www.kamilyavuz.net)

Not: Yazı eğitim amaçlı yayınlarda izin alınmadan kullanılabilir.

Ana Sayfaya Dön: